Een leven heropbouwen in gemeenschap: een enorme uitdaging voor de gezinscentra van Samusocial

17/02/2026

Elke dag biedt Samusocial onderdak aan zo’n 500 mensen die in gezinsverband leven. Ze hebben het zwaar te verduren, leven in extreme armoede of zijn op de vlucht voor geweld, vaak partner- of intrafamiliaal geweld. Onze opvangcentra bieden hen een stabiele plek waar ze hun leven kunnen heropbouwen. Maar samenleven in groep, in een beperkte setting, brengt ook uitdagingen met zich mee. Psychologe Cloé vertelt over haar dagelijkse werk met die gezinnen.

Een tijdelijk onderkomen wanneer het leven op zijn kop staat

In een opvangcentrum is er geen privacy: er is één kamer per gezin, de gemeenschappelijke ruimtes zijn beperkt en je leeft er in gemeenschap. Voor kinderen lijkt het soms één groot vakantiekamp, waar ze omringd zijn door vriendjes. Maar achter het plezier gaat een ingewikkeld traject schuil: “De meeste gezinnen die bij Samusocial terechtkomen, zijn vrouwelijke slachtoffers van partnergeweld. Het moeilijkste voor de kinderen is wat ze hebben meegemaakt vóór ze bij ons terechtkwamen”, zegt Cloé.

Het dagelijks leven onder druk

Naast het samenleven met anderen zijn er ook materiële problemen. Ervoor zorgen dat de kinderen de hele dag door evenwichtige maaltijden krijgen, is geen evidentie. “Soms krijgen de kinderen boterhammen met choco mee als lunch. De leerkrachten klagen daarover, maar we hebben nu eenmaal niets anders”, legt Cloé uit. In het centrum probeert Samusocial voedzame maaltijden te voorzien, maar de mogelijkheden zijn beperkt en vaak niet aangepast aan de smaak van kinderen.

Voor moeders die hun kinderen een gezonde voeding willen geven, is het een dagelijkse uitdaging omdat ze vaak geen controle hebben over wat ze hen kunnen geven. Opmerkingen van leerkrachten die zich weinig bewust zijn van hun moeilijke leefomstandigheden, versterken het gevoel van vernedering. Ook specifieke vragen aan de ouders om bijvoorbeeld een rood t-shirt of een paar laarzen mee te brengen voor een schoolfeest of activiteit zijn een echte beproeving voor een alleenstaande moeder met meerdere kinderen.

De relatie tussen moeder en kind op de proef gesteld

Voor moeders die een gewelddadige partner hebben verlaten, zijn hun kinderen vaak “alles wat ze nog hebben”. Die relatie is belangrijk, maar kan ook te innig worden. In het centrum wordt alles samen gedaan: er is één kamer die dag en nacht gedeeld wordt, er is geen privacy en administratieve zaken moeten geregeld worden in het bijzijn van de kinderen. “Waar kan een moeder haar advocaat bellen zonder dat iemand haar hoort? Waar kan ze huilen zonder dat iemand het ziet?”, vraagt Cloé.

In dergelijke omstandigheden nemen de kinderen de zorgen van de moeder over: “Zelfs als een moeder niets zegt, begrijpt een kind wanneer ze stress heeft en zal het haar ook proberen te beschermen,” gaat ze verder. Door die gedwongen nabijheid vervagen de rollen: soms wordt het kind haar vertrouwenspersoon of emotionele steun, een last die niet past bij zo’n jonge leeftijd.

Ook voor oudere kinderen heeft het gebrek aan privacy gevolgen, want zij hebben een eigen ruimte nodig om zich te ontwikkelen en het leven van een kind of adolescent te leiden. Leven in gemeenschap betekent dat je dichtbij andere gezinnen leeft, elk met hun eigen cultuur, waarden, geschiedenis, trauma’s, taal en visie op ouderschap. Die mix kan soms een gevoel van solidariteit teweegbrengen, maar kan ook spanningen creëren. Spanningen die moeilijk zijn voor kwetsbare gezinnen, die vooral rust nodig hebben om hun leven weer op te bouwen.

Om hen te helpen hun rechtmatige plek terug te vinden, bieden we workshops tussen ouders en kinderen aan. Zo kunnen ze hun emoties onder woorden brengen en beter leren communiceren, waardoor ieders rol wordt hersteld: die van de ouder enerzijds en die van het kind anderzijds.

De brede rol van de psycholoog

Om die gezinnen te kunnen begeleiden, moet je een veelzijdig iemand zijn. Psycholoog zijn in een centrum beperkt zich niet tot gesprekken op het bureau: Cloé klopt aan bij de mensen, leidt workshops, neemt deel aan activiteiten met de kinderen en werkt samen met de leerkrachten, maatschappelijk werkers en kinderverzorgers.

“Hier moeten we afstand nemen van de theorie en ons aanpassen aan het dagelijkse leven van de gezinnen,” benadrukt ze. Als we rechtstreeks werken op de plek waar de gezinnen leven, moeten we ons voortdurend bewust zijn van de juiste afstand: hoe kunnen we hen doeltreffend ondersteunen zonder ons op te dringen, met respect voor het tempo en de wensen van elk individu? Door dat collectieve werk kunnen we zo adequaat mogelijk reageren, want noodopvang maakt het soms moeilijk om een volledig therapeutische begeleiding te geven.

Tussen afwachten en heropbouwen

Maar naast het materiële gebrek valt het dagelijkse leven vooral zo zwaar door de onzekerheid vanwege de langdurige administratieve procedures. “De gezinnen zitten vast in een soort ‘wachtkamer’ van hun leven. Ze wachten op een regularisatie, huisvesting, … en dat kan maanden, soms jaren aanslepen. Dat is wat psychologisch het moeilijkst is: ze weten niet wanneer en hoe ze weer zullen kunnen vertrekken.”

In die tussenfase streven de teams van Samusocial ernaar om die ‘wachttijd’ om te zetten in een periode van wederopbouw, waarin ze zich beetje bij beetje kunnen heroriënteren en stabiliteit kunnen terugvinden.