Kind zijn en leven in een opvangcentrum: opgroeien in een noodsituatie

10/12/2025

“Als mijn vriendjes of vriendinnetjes verhuizen, komen er andere in hun plaats.” Kelly, 5 jaar: Ze woont samen met haar moeder in een noodopvangcentrum van Samusocial. Haar dagelijkse routine is een gedeelde kamer, maaltijden zonder keuzes, weinig privacy en soms geen speelgoed. Op haar leeftijd observeert, onthoudt en begrijpt ze op haar eigen manier. Wat ze beschrijft, komt neer op instabiliteit.

Vandaag is een op de vier mensen die Samusocial in Brussel opvangt nog een kind. In 2024 vingen we meer dan 2000 kinderen op. Sommigen zijn hier geboren, anderen zijn gevlucht voor geweld of oorlog. Wat ze allemaal gemeen hebben, is dat ze leven in een vorm van onzichtbare onzekerheid die de referentiepunten ondermijnt die essentieel zijn voor hun ontwikkeling.

Onze centra bieden onderdak, ondersteuning en bescherming, maar ze zijn niet ontworpen als plaatsen waar kinderen kunnen opgroeien. De kamers zijn doorgaans klein en soms delen twee eenoudergezinnen dezelfde ruimte, met alle spanningen die daarmee gepaard kunnen gaan. Tieners, die hun eigen beslissingen willen nemen, worstelen om een eigen plek te vinden. De jongste kinderen hebben niet altijd toegang tot een crèche, bij gebrek aan plaatsen of een vast adres. In dit gefragmenteerde dagelijkse leven kunnen gezinsrituelen – een bad ‘s avonds, een maaltijd bereid door een ouder, samen een tussendoortje eten – niet altijd behouden blijven.

Sofia, 9 jaar oud, kan hiervan getuigen: “Ik hou niet van het eten … Spaghetti en lasagne vind ik wel lekker. En vis. Mijn moeder kookte thuis altijd Marokkaans en ik ben dol op Marokkaans eten.” Collectieve maaltijden houden niet altijd rekening met de culturele gewoonten of smaken van kinderen, en tussendoortjes, die essentieel zijn in hun dagelijkse routine, krijgen geen structurele financiering. Elk jaar moet Samusocial die kosten zelf dekken, zoals in het geval van het noodopvangcentrum voor gezinnen, waar meer dan 25.000 euro wordt uitgegeven aan tussendoortjes.

Urgentie is geen duurzame reactie. Kinderen hebben ruimtes nodig die speciaal voor hen zijn ontworpen: aangepaste slaapkamers, speelkamers, gezinskeukens, gezellige eetruimtes en badkamers voor de allerkleinsten. Er moet rekening worden gehouden met hun lichamelijke en geestelijke gezondheid, met speciale budgetten voor medisch toezicht, onderwijsbegeleiding en huiswerkscholen.

Het erkennen van hun rechten betekent ook dat de accommodatie en ondersteuning moeten worden aangepast aan hun specifieke behoeften. Want zelfs in een centrum moet een kind… een kind kunnen blijven.