‘NoZat’: de uitdaging om alcoholgebruik te begeleiden in een noodopvangcentrum

20/04/2026

Op maandag 20 april lanceert Samusocial ‘NoZat’, een proefproject rond risicobeperking met betrekking tot alcohol binnen zijn opvangcentrum voor vrouwen ‘Louiza’. Een primeur in Brussel binnen een noodopvangcentrum.

Het innovatieve project heeft een dubbele doelstelling: vrouwen begeleiden naar een veilige en verantwoorde consumptie en de toegankelijkheid van het centrum vergroten voor een doelgroep die tot nu toe uitgesloten was, en zo het laagdrempelige karakter van het Samusocial versterken.

Risicobeperking is gebaseerd op de principes van humanisme en pragmatisme. Het is een niet-oordelende aanpak die de realiteit van alcoholgebruik erkent door concrete strategieën en hulpmiddelen aan te bieden om risico’s te identificeren en te beperken.

“In sommige centra moeten de begunstigden vóór 22 uur binnen zijn. Alcoholgebruikers zullen dan heel snel drinken – wat ‘bingedrinken’ wordt genoemd – om te vermijden dat ze ‘s nachts ontwenningsverschijnselen krijgen. Dat kan leiden tot risicogedrag en zelfs tot geweld of complicaties op gezondheidsvlak.“ getuigt Safia, projectverantwoordelijke voor Risico- en schadebeperking bij Samusocial.

De benadering van risicobeperking bestaat er met andere woorden in dat consumptie onder toezicht toegestaan is, door de daad tot normale proporties terug te brengen en meteen ruimte te bieden voor dialoog, zonder oordeel of straf.  Zo kunnen de betrokken personen beter begeleid worden, met respect voor wie geen alcohol drinkt.

Vrouwen in een precaire situatie worden in de openbare ruimte bijzonder blootgesteld aan geweld, een kwetsbaarheid die door alcoholgebruik nog kan toenemen. Door consumptie onder toezicht binnen het centrum toe te staan, wil Samusocial een veiligere omgeving bieden en die risico’s verminderen.

Een project in ontwikkeling sinds 2023

Het project heeft een lange weg afgelegd voor de start. De Samusocial-teams bezochten verschillende voorzieningen in Frankrijk, wisselden van gedachten met partners en stelden vooral hun eigen praktijken in vraag. Dankzij maandenlange opleiding van de medewerkers konden bepaalde vooroordelen ontkracht worden en kon een duidelijk kader vastgesteld worden: het doel is niet om het alcoholgebruik te bestraffen, maar om het te begeleiden om risicogedrag te voorkomen.

Het project werd ook samen opgebouwd met de opgevangen vrouwen tijdens de ‘Bouche à Oreille’-comités, maandelijkse overlegmomenten waar bewoners hun ervaringen kunnen delen en onder meer het thema alcoholgebruik kunnen bespreken (voordelen, ongemakken, aanpassingen).

Wat verandert er concreet?

Vanaf 20 april is alcoholconsumptie onder voorwaarden toegestaan: alleen bier en wijn zijn toegestaan, en alleen in de gemeenschappelijke ruimtes op het gelijkvloers. De dranken worden bewaard in een afgesloten koelkast, en consumptie op de kamers blijft verboden.

Om deel te nemen aan het project moet een engagementencharter ondertekend worden waarin de werking en de regels worden toegelicht, met als doel de vrouwen te responsabiliseren in hun keuzes rond consumptie.  Dat stimuleert een meer verantwoorde consumptie en geeft tegelijkertijd advies over risicobeperking. Er wordt een individuele opvolging voorzien om de vrouwen te helpen hun consumptiepatronen beter te begrijpen en te analyseren.  Die opvolging bestaat uit regelmatige gesprekken en een registratiefiche van het verbruik.

Tot slot zal er gedurende de eerste drie maanden een extra referentiehulpverlener aanwezig zijn in het centrum, om de opgevangen vrouwen te begeleiden, de teams verder op te leiden en het project te coördineren met interne en externe partners.

“In het dagelijks leven is het een algemeen gedeelde sociale gewoonte om een glas te drinken bij de maaltijd, ‘s avonds of met vrienden. Voor vrouwen in een opvangcentrum zijn die momenten gewoon niet mogelijk. Een strikt verbod kan als betuttelend worden ervaren. Dit project wil ook die realiteit erkennen door een respectvoller kader te bieden, dat opnieuw ruimte geeft aan verantwoordelijkheid, zonder de veiligheidskwesties voor bewoners en medewerkers uit het oog te verliezen“, benadrukt Sarah de Liamchine, directeur-generaal van Samusocial.

Naast de uitvoering van het programma zal ‘NoZat’ het mogelijk maken om de begeleiding van de betrokken personen te verbeteren dankzij gegevensverzameling. Die inzichten zullen ons helpen om bestaande systemen aan te passen en op de lange termijn te overwegen om het project uit te breiden naar andere centra.

Met ‘NoZat’ maakt Samusocial de weg vrij voor een nieuwe manier van denken over begeleiding van kwetsbare mensen: respectvoller, menselijker en  vooral sterk verankerd in de realiteit op het terrein.

Het risicobeperkingsproject wordt ondersteund en gefinancierd door Vivalis.