Vroegtijdige veroudering: wanneer jaren op straat het lichaam en de geest aantasten

15/10/2026

Als we het over dakloosheid hebben, denken we vaak aan eenzaamheid, algemene vermoeidheid, een gebrek aan zorg of aan armoede. Toch is er een wijdverspreid fenomeen dat weinig bekend is: vroegtijdige veroudering. 

De jaren van armoede laten hun sporen na op gezichten en lichamen. Door slaapgebrek en chronische stress als gevolg van agressie op straat raakt het lichaam snel uitgeput en ontwikkelt het nieuwe aandoeningen. Daar komen de weersomstandigheden nog bij: daklozen moeten zowel extreme kou als hittegolven trotseren. Het gebrek aan zorg verergert bovendien de ziekten en andere aandoeningen die het gevolg zijn van vroegtijdige veroudering.

Deze vicieuze cirkel is moeilijk op te vangen door de medewerkers van het Samusocial, zowel in de centra als tijdens de patrouilles van onze straatteams. Vincent Manteca, verantwoordelijke voor de mobiele hulpteams van Samusocial, getuigt: “We weten niet hoe we deze vroegtijdige veroudering moeten opvangen, evenmin als veroudering in het algemeen. In Brussel bestaat er geen gespecialiseerde opvang voor deze mensen. Daarom doen we wat we kunnen om hen te helpen.”

Vooral tijdens de straatrondes wordt deze vroegtijdige veroudering het vaakst opgemerkt. “We proberen de leeftijd van de daklozen die we ontmoeten in te schatten, maar vaak zijn ze ouder dan we vermoeden.” Verschillen in levensloop spelen daarbij een belangrijke rol: naarmate het aantal jaren op straat toeneemt, wordt de vroegtijdige veroudering steeds nadrukkelijker. 

Twee bijzonder kwetsbare groepen

Vroegtijdige veroudering is nog duidelijker zichtbaar aan beide uiteinden van het leeftijdsspectrum. De jongsten, van wie sommigen nog kinderen of adolescenten zijn, lijken veel ouder dan ze in werkelijkheid zijn. “Tijdens een screening in de omgeving van de humanitaire Hub ontmoetten we een groep jongeren, van wie er één ons verzekerde dat hij minderjarig was. Hij gebruikte veel, was opgezwollen, had behoorlijk wat littekens en een gebarsten huid. Daarom twijfelden we. Tot hij zijn identiteitskaart terugvond. Hij was amper 17 jaar. Fysiek leek hij 25.“

Deze vroegtijdige veroudering gaat ook gepaard met een lagere levensverwachting. Weinig daklozen worden ouder dan 60 jaar. Het lichaam wordt te zwak, de vermoeidheid stapelt zich op en gezondheidsproblemen die niet worden opgevolgd, verergeren. De grote aanwezigheid van langdurig daklozen (ook wel ‘chronische dakloosheid’ genoemd) in combinatie met de toename van het aantal dakloze ouderen, stelt de teams voor nieuwe uitdagingen.

Vroegtijdige geestelijke veroudering 

Naast de veroudering van het lichaam en het organisme uit vroegtijdige veroudering zich ook in psychiatrische stoornissen. Verslavingen en het gebruik van bepaalde middelen kunnen het fysieke verouderingsproces overschaduwen en de cognitieve vermogens aantasten van daklozen, die al verzwakt zijn door hun levensomstandigheden. 

Ook hier raken deze mensen verstrikt in een vicieuze cirkel: wanneer hun psychische vermogens afnemen, wordt het nog moeilijker om hen te begeleiden of onder te brengen in opvangcentra. Zij zijn genoodzaakt op straat te blijven, waar ze worden blootgesteld aan meer geweld en zeer onzekere levensomstandigheden.