“Winter in Brussel, de onzichtbare gezichten van de straat”

27/01/2026

Artikel geschreven door Vincent Manteca, hoofd van de mobiele hulpteams van Samusocial

Toen onze teams afgelopen avond uit de metro stapten bij het Zuidstation, zagen ze een vrouw zitten op een doos, met in haar armen een slapend jongetje. Aan hun voeten, een lege kinderwagen, enkele tassen en een veel te dun deken. De vrouw maakte haar zoon enkele beloftes waarvan ze wist dat ze die niet kon nakomen: ze zouden het snel warm hebben en een plek vinden om te eten en te slapen. Een schuilplaats.

Na een maaltijd, aangeboden door onze mobiele hulpteams, een kort gesprek, advies en een afspraak voor de volgende dag, moesten onze teams de vrouw en haar zoon achterlaten wegens een gebrek aan beschikbare plaatsen en geen mogelijkheden om hen door te verwijzen.

In Brussel leven vandaag bijna 10.000 mensen zonder vaste verblijfplaats. Bijna 1000 van hen slapen op straat, in stations, in parken of in inkomhallen van gebouwen. Anderen kraken panden of zwerven van kennis naar kennis, waardoor hun persoonlijke netwerk al snel ontoereikend wordt. In twee jaar tijd is hun aantal met 25% gestegen, volgens Bruss’Help.

Steeds vaker zijn die gezichten van vrouwen en kinderen: In 2024 werden 1.991 vrouwen en 1.678 minderjarigen geregistreerd, bijna een verdubbeling ten opzichte van twee jaar eerder. Toch zien we hen zelden. Deze gezinnen schuilen bij mensen uit hun dichte omgeving, in vervallen woningen of in tenten die de buitenwereld niet ziet. Hun onzichtbaarheid kan hen beschermen tegen de gevaren van de straat, maar ontneemt hen ook hulp en erkenning. Soms dwingt het hen om alleen te blijven, onder de knoet van een gewelddadige partner.

Achter de cijfers gaan verwoeste levens schuil: scheidingen, huiselijk geweld, jobverlies, huisuitzettingen. Voor veel vrouwen is de straat zowel hun laatste toevluchtsoord als een gevaarlijke plek. Ze blijven ‘s nachts wakker, slapen met tussenpozen, zijn bang voor agressie en starende blikken, en ervaren schaamte.

Een steeds moeilijkere situatie in Brussel

Brussel is een stad van contrasten: een rijke hoofdstad, maar ook een stad waar de armoede toeneemt. De huurprijzen behoren tot de hoogste van het land, de sociale woningbouw is verzadigd en de wachtlijsten zijn eindeloos. Een onbetaalde rekening, een scheiding of een onzekere verblijfsvergunning zijn genoeg om iemands leven volledig op zijn kop te zetten. Sommige mensen werken maar verdienen niet genoeg om een woning te betalen. Anderen hebben geen toegang meer tot hulp omdat ze geen adres of duidelijk administratief statuut hebben.

In Brussel zijn zowel de overheidsdiensten voor asiel als de verenigingen die daklozen ondersteunen gevestigd. Al die factoren maken van ons gewest een ‘magneet’ voor daklozen. De opvangdiensten doen wat ze kunnen, maar zijn overbelast. En zelfs als er een plaats vrijkomt, garandeert het niet altijd een duurzame oplossing. Na een paar nachten respijt begint alles weer opnieuw. De straat is vaak de enige optie.

Net als alle zware weersomstandigheden (hittegolf of extreme kou) maakt de winter elke situatie alleen maar schrijnender. De kou en de overbevolking in de opvangcentra verergeren alle problemen, zoals aandoeningen aan de luchtwegen, onderkoeling, vermoeidheid en wanhoop. De toename van de middelen in deze periode compenseert nauwelijks het stijgende aantal hulpvragen van een bevolkingsgroep die zich onder aanvaardbare weersomstandigheden wel kan redden, maar die machteloos staat tegenover slecht weer of dalende temperaturen. 

De straat achter zich laten gebeurt dus niet zonder slag of stoot. Er is een tekort aan toegankelijke woningen, de administratieve procedures zijn lang en complex, en problemen op het gebied van geestelijke gezondheid of verslaving belemmeren re-integratietrajecten. Voor vrouwen speelt ook angst een rol: angst voor het oordeel van anderen, angst om de voogdij over een kind te verliezen, angst om niet geloofd te worden, angst voor agressie die overal en altijd kan plaatsvinden.

Toch is er in Brussel een enorme solidariteit: verenigingen, vrijwilligers en burgers die weigeren de andere kant op te kijken. Maar zonder voldoende middelen zullen al die inspanningen slechts druppels op een gloeiende plaat blijven.

Elke euro telt dus. Een warme maaltijd, een overnachting in een opvangcentrum, een sociale permanentie zijn niet alleen materiële hulp, maar vooral een belofte van menselijkheid. Het betekent een vrouw en haar kind zonder angst te laten slapen. Het betekent dat een alleenstaande man de kans krijgt om weer op eigen benen te staan.

Want in Brussel zou in 2025 niemand meer buiten moeten slapen.
Want achter elk cijfer schuilt altijd een verhaal en een gezicht.
En jouw gebaar kan eenvoudigweg een leven veranderen.